Polonya: PiS demir yumrukla medyanın tepesinde

Milliyetçi muhafazakar Hak ve Adalet Partisi’nin (PiS) 2015 sonbaharında iktidara gelmesiyle Polonya’daki medya ortamı kökten bir değişikliğe maruz kaldı. PiS Genel Başkanı Jarosław Kaczyński için, siyasetini hem devlet katında hem de toplum gözünde kabul ettirebilmek açısından Devlet Radyo ve Televizyonu son derece önemli enstrümanlar. Bu düşünce doğrultusunda da kamu kurumlarındaki önemli mevkilere yandaşlarını getirdi.

Danzig’te basın özgürlüğü için yapılan bir protesto gösterisi, Aralık 2016. (© picture-alliance/dpa)
Danzig’te basın özgürlüğü için yapılan bir protesto gösterisi, Aralık 2016. (© picture-alliance/dpa)
Bu medya organları, yaklaşık yedi milyar Zloti (yani 1,7 milyar Avro) tutarındaki reklam cirosuna sahip pazardaki en önemli paya sahip olduklarından kilit önemde. Buralarda partiye yakın gazetecilerin istihdam edilmesi, PiS’in bütün siyasi programının önemli bir kısmı. Anayasa mahkemesinin yapısının, partiye en fazla iktidarı sağlayacak şekilde değiştirilmiş olması da bu süreçteki bir başka unsur.

Bu iki yapısal dönüşüm sadece Polonya’da değil, AB içinde de büyük tartışmalara yol açtı. Örneğin Brüksel Polonya hükümetine karşı siyasi adımlar attı; Varşova hükümeti bunlara uymadığı halde ciddi hukuki yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir. Sınır Tanımayan Gazeteciler’in hazırladığı listenin 2016 sürümünde Polonya 29 sıra gerileyip 47. Sıraya düştü. Liberal günlük gazete Gazeta Wyborcza PiS’in görev süresinin ilk on iki ayını sert sözlerle özetledi: “27 yıldır Polonya’nın yaşadığı en korkunç yıldı.”

Bunun ötesinde Kaczyński sırtını sadece kamu medyasına değil, günlük gazete Gazeta Polska Codziennie gibi özel gazete ve dergilere de dayıyor. 2011 yılında yayın hayatına atılan Polska Codziennie, partinin görüşlerini açıkça savunuyor ve 20 bin civarındaki tirajı görece olarak düşük olsa da, sağlam bir okuyucu kitlesine sahip. Eskiden Kaczyński’yi desteklemiş olan, köklü bir geleneğe sahip kaliteli Rzeczpospolita gazetesi ise her geçen gün Kaczyński’yle arasına daha fazla mesafe koyuyor (Rzeczpospolita’nın tirajı: 55.000).

Gazeteler arasında artık hükümeti eleştiren konumdaki Gazeta Wyborcza, 140 bin satılan nüshayla eskiden olduğu gibi yine lider konumda. Gazetenin satış sayıları düşüş gösterse de, kamuoyu oluşturmak konusunda hala en önemli basın organlarından biri. Tıpkı eskiden olduğu gibi günümüzde de en yüksek tiraja sahip olan, Ringier Axel Springer’e ait bulvar gazetesi Fakt. Görece apolitik olan bu gazete, bu özelliğiyle daha çok muhafazakar görüşleri temsil ediyor (285.000).

Önemli haber dergileri de PiS’le iyi geçinmeye özen gösteriyor. Bunlar arasında wSieci (70.000) ve doRzeczy (50.000) dışında Wprost (21.000) da yer alıyor ve bu üç kuruluş bu segmentteki pazar payının neredeyse yüzde 25’ini kontrol ediyor. Partiye kafa tutan önemli yayınlarsa sol liberal Polityka (114.000) ve Polonya’nın en önemli gazetecilerinden biri olan Tomasz Lis’in yazı işleri müdürü olarak görev yaptığı Newsweek Polska (110.000).

Dergiler arasındaki pazar lideri, eskiden olduğu gibi kiliseye yakın duran ve Vatikan’ın görüşünü temsil eden Gość Niedzielny (135.000). Bu dergi söz konusu tutumu içinde, gerek gördüğünde PiS’i de eleştirmekten geri durmuyor. Örneğin hükümetin mutlak kürtaj yasağı konusundaki sözünü yerine getirmemesi konusunda büyük bir hayal kırıklığına uğradığını ifade etmekten kaçınmadı.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri:
Sınır Tanımayan Gazeteciler: 54. sıra (2017)
Freedom House: 51. sıra – Statüsü: Özgür (2016)

Mayıs 2017 itibariyle
Medya arama

euro|topics'te Polonya medyası

Medya arama