Türkiye: Neredeyse tüm medya Erdoğan’ın arkasında

Birkaç yıl öncesine kadar Türkiye, birbirinden alabildiğine farklı seslere kucak açan, canlı bir medya coğrafyasına sahipti. Ancak günümüzde bu çeşitlilik kayboluyor. Tutuklama dalgaları, gazete ve televizyon ile radyo kanallarına getirilen yasakların yanı sıra ekonomik yaptırımlar yoluyla Ankara medya organlarının büyük kısmını hükümetin çizgisine çekmeyi başardı.

The German-Turkish journalist Deniz Yücel has been in prison in Turkey since February 2017 - along with 150 Turkish journalists. People demonstrating for his release in Berlin. (© picture-alliance/dpa)
The German-Turkish journalist Deniz Yücel has been in prison in Turkey since February 2017 - along with 150 Turkish journalists. People demonstrating for his release in Berlin. (© picture-alliance/dpa)
Türkiye’de muhalif gazeteciliğin son kalelerinden biri kabul edilse de burası da ele geçirilmeye çalışıldı. Türkiye’nin köklü Cumhuriyet gazetesinden, yazı işleri müdürü ve genel yayın yönetmeni dahil yaklaşık bir düzine gazeteci, Kasım 2016 başında tutuklandı. 15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından ilan edilen olağanüstü hal, AKP hükümetinin eleştirel medya organlarına yıllardır uyguladığı devasa baskının bir başka kilometre taşını oluşturuyor. Nitekim dört ay içerisinde en az 176 medya organı kanun hükmünde kararnameler ile yasaklandı, 144’ten fazla gazeteci tutuklandı. Çoğu terör örgütü propagandası yapmak, Gülen Hareketi’ni ya da PKK’yı desteklemekle itham ediliyor ve bu sırada genellikle soruşturma yapılmıyor, davalar açılmıyor.

Bunun dışında uygulama bulan diğer sansür yöntemlerinden biri de, hükümetin siyasi açıdan hassas konular hakkında haber yapılmasını engellemek için kullandığı haber yasakları. Eleştirel medya organlarına para cezalarıyla yaptırım uygulanıyor, reklam veren müşterileri baskı altına alınıyor. Gazetecilerin kendilerine uyguladıkları otosansür de son derece yaygın Türkiye’de. Bunun kaynağının özellikle medya coğrafyasının ekonomik yapısında aramak gerekiyor.

Türkiye’deki medya organlarının yaklaşık yüzde 70’i, sayıları az büyük medya gruplarına bağlı. Bunların çoğu, inşaat, finans ya da enerji gibi medyaya uzak sektörlerde faaliyet gösteren büyük holdinglerin elinde. Şirket çıkarlarına ters düşen bilgiler, genellikle sümenaltı ediliyor. Kârlı kamu ihalelerini alabilmek için hükümeti eleştiren haberlerden kaçınıyorlar. Türkiye’deki medya gruplarının en büyüğü olan ve Hürriyet gazetesiyle CNNTürk kanalının da ait olduğu Doğan, 2009 yılında milyarlar tutarında vergi cezalarına çarptırıldı. Söz konusu tarihe kadar hükümeti eleştirel bir konumda bulunan Doğan Grubu’nda yorumlar epey yumuşamış halde.

Köklü medya gruplarının yanı sıra 2010’dan bu yana, hükümete yakın duran İslamcı muhafazakar şirketler giderek artan oranda büyük medya organlarını satın alıyor. Örneğin yüksek tirajlı Sabah ile ATV kanalı, hükümetin basın sözcülerine dönüştürüldü.

Ülkenin ana medya organı televizyon: Türkler günde ortalama beş saat televizyon izliyor. Televizyonda eleştirel bir habercilik anlayışına rastlamak neredeyse olanaksız. Yaygın olan uygulama kutuplaştırıcı, sıklıkla milliyetçi bir dil. Toplam nüfusun sadece yüzde 20’si gazete okuyor.

Bağımsız medya organlarının durumu epey zor ve ancak alternatif iş modelleriyle ayakta kalabiliyorlar. Bu noktada internet giderek daha önemli bir rol üstleniyor. T24 ya da Diken gibi internet portalları, anaakım medya organlarının kaçındıkları konuları haber yapıyor. Öte yandan sosyal medyanın yeri, son derece önemli, çünkü Türkiye’de internet kullanıcılarının yüzde doksanı sosyal medyayı da aktif olarak kullanıyor. Özellikle Facebook ve Twitter kullanımında Türkiye dünyada ilk sıralarda yer almakta. Hükümeti eleştiren haberler özellikle buralarda yaygınlaştırılıyor. Ancak hükümet burada da internet yasaklarıyla ve sosyal medyada yorumculara toplu davalar açarak internetteki haberciliğin üzerindeki baskıyı da arttırmaya uğraşıyor.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri:
Sınır Tanımayan Gazeteciler: 155. sıra (2017)
Freedom House: 156. sıra – Statüsü: Özgür değil (2016)

Mayıs 2017 itibariyle
Medya arama

euro|topics'te Türkiye medyası

Medya arama