Hırvatistan: Gazeteciler tehlikeli yaşar

Hırvat gazetecilerin maruz kaldığı saldırı ve tehditler her geçen gün daha da artıyor. Siyasetçilerin basını nüfuzları altına alma çabası da gazetecilerin çalışmasını kolaylaştırmıyor.

Slobodan Praljak'ın Hırvatistan'daki Bilice kentindeki bir duvarda resmi. Savaş suçlusu olarak hüküm giyen Praljak mahkeme salonunda intihar etmişti.
Slobodan Praljak'ın Hırvatistan'daki Bilice kentindeki bir duvarda resmi. Savaş suçlusu olarak hüküm giyen Praljak mahkeme salonunda intihar etmişti.
Hırvatistan Gazeteciler Derneği (HND) 2017 yılında, aralarında ölümle tehdit ve saldırıların da yer aldığı, basın mensuplarına yönelik on iki vaka tespit etti. Bu durum, bilhassa hüküm giymiş savaş suçlusu Slobodan Praljak’ın mahkeme heyeti önündeki intiharının haberleştirilmesinin ardından daha da gözle görülür hale geldi; özellikle de internette çeşitli medya organlarında çalışan gazetecilerin gözünü korkutmak için büyük bir tehdit dalgası baş gösterdiğinde.

Sınır Tanımayan Gazeteciler, Hırvatistan’daki basın özgürlüğünün doğrudan saldırıların dışında siyasetçilerin gazeteciler, muhafazakâr hükümetinse devlet televizyonu üzerinde kurmaya çalıştığı baskıyla ve kâr amacı gütmeyen medyaların bütçesini kısmak suretiyle olumsuz etkilendiğini bildiriyor. İftira Hırvatistan’da suç kabul ediliyor ve devlete, simgelerine, ulusal marşa ve bayrağa hakaret üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabiliyor.

Medya organlarının 1990’lı yıllardaki özelleştirilmesinin sonrasında da çoğu büyük basılı yayın organlarının yanı sıra Devlet Radyo ve Televizyon Kurumu HRT de, hala kamu kurumlarının etkisi, manipülasyonu ve denetimi altındaydı.

Ülkenin 2000’li yılların başında istikrar kazanıp demokratikleşmesiyle beraber giderek artan sayıda yabancı medya kuruluşları, Hırvat basın yayın organı satın alarak günümüzde ülkenin medya pazarına damgasını vurdu. En yüksek tirajlı gazeteler, eski adı Europapress Holding EPH olan Hanza Media (Jutarnji List, Slobodna Dalmacija, Globus) ve bunun dışında Avusturyalı Styria Media Group AG (24 Sata, Večernji List) tarafından yayınlanıyor.

Bu küçük devletteki medya organlarının belli bir elde toplanması, medya ile devlet aygıtının yanı sıra HDZ ile SDP gibi büyük siyasi partiler arasında, basın özgürlüğü açısından tehlikeli olabilecek bir yakınlaşmaya yol açıyor. Gazeteciler sık sık gerek bağlı oldukları medya holdinglerinin gerekse devlet ve parti kurmaylarının yazı işlerine müdahale ettiğinden bahsediyor. Özellikle 2016 yılında, Başbakan Tihomir Orešković yönetimindeki milliyetçi muhafazakar koalisyonun sadece altı ay süren iktidar döneminde bu durum açıkça görüldü. Devlet Radyo ve Televizyon Kurumu HRT’deki yönetici pozisyonlarına yeni kişiler yerleştirildi ve eleştirel çevrimiçi medya organlarının aldığı kamu desteği kesildi.

Yayıncılık şirketleri, basılı yayıncılıktaki zararlarını kısmen de olsa burada telafi etmeye çalıştıklarından çevrimiçi pazarda da baskın bir konuma sahip. Özel televizyon kanalları internet portallarında genel bilgileri ücretsiz erişime sunarken, günümüzde televizyon içeriklerinin çevrimiçi olarak da izlenebilmesi için bir ödemeli model uygulamaya ağırlık vermeye başladı. Aynı iş modeli, basılı yayınlarının çevrimiçi sürümleri için ücretli abonelik getiren yayıncılık kuruluşları tarafından da kullanılmakta.

Günümüzde saygın gazeteciler gerek ekonomik darboğaz gerekse gazetecilik aşkından, anaakım medyaya bir alternatif oluşturmak amacıyla autograf.hr ve forum.tm gibi bağımsız portallarla interneti kullanmayı deniyor. Tihomir Orešković‘in muhafazakâr hükümeti Ekim 2016’dan bu yana böyle projeleri desteklemediği için bu gibi alternatif mecralar iflasın eşiğine sürüklendi. Örneğin forum.tm bu gelişmeye bir kitlesel fonlama kampanyasıyla karşılık vermeye çalışırken, autograf.hr içeriğini azaltıp bağış toplamaya başladı. Andrej Plenković’in muhafazakâr hükümeti de aynı yaklaşımı sürdürüyor.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri (Sınır Tanımayan Gazeteciler):
69. sıra (2018)

Mayıs 2018 itibariyle
Medya arama

euro|topics'te Hırvatistan medyası

Medya arama