Litvanya: Krizden kârlı çıkan çevrimiçi medya oldu

Litvanya’daki günlük gazetelerin yönetim kademelerinde ülkenin basın alanında gördüğü en büyük daralmayı tartışıyor. Bundan sonra haftada ancak bir sayıyı basılı olarak yayınlayacak, bunun dışında sadece çevrimiçi portalları için ücretli içerik üretmekle yetinecekler. Oysa Litvanya basınının durumu her zaman bu kadar içler acısı değildi.

Litvanya’da bir gazete bayii (Flickr, Andreas Lehner (CC BY 2.0))
Litvanya’da bir gazete bayii (Flickr, Andreas Lehner (CC BY 2.0))
Çünkü Litvanya daha 1990 yılında bağımsızlığını ilan etmeden önce sansürü kaldırmış, bunun sonucunda da medya, devletin egemenliği mücadelesinde önemli bir rol üstlenmişti. 1990’lı yıllarda medyanın etkisi çok yüksekti, yurttaşlar özgür basın özlemi içindeydiler. 100 bin tirajlık baskılar neredeyse sıradandı.

Ancak dünya çapındaki ekonomik krizin ardından daralan basın yayın pazarından geriye, Vilnius’ta yerleşik sadece dört ulusal günlük gazete kaldı: Lietuvos rytas, Lietuvos žinios, Vakaro žinios ve Verslo žinios. En önemli bölgesel gazeteler ise ikinci büyük şehir Kaunas’da yayınlanan Kauno diena ile liman şehri Klaipeda’da çıkan Klaipeda ve Vakarų ekspresas. Vakaro žinios ile Klaipėda ayrıca Rusça da yayınlanıyor.

Öte yanda siyasi kararlar da Litvanya’nın medya sahnesini ağır darbeler indirdi. Yazılı basına inen en büyük darbe 2009 yılında KDV oranının yüzde 5’ten yüzde 21’e yükseltilmesi oldu. 2013 yılında bu oran yüzde 9’a düşürüldüyse de, pek çok gazete bu süreçte battı. 2014 yılından bu yana tüm ulusal gazeteler tasarruf nedeniyle Pazar baskısı yapmıyor. Pek çok gazetenin tirajı geçmiş yıllara göre üçte bir oranında düştü.

Yazılı basın kurumlarındaki kriz çevrimiçi medyaya yaradı. En büyük portal olarak Rusça da yayın yapan Delfi, en başarılı internet medyası oldu. 15min ve Lrytas da aynı şekilde sık ziyaret edilen çevrimiçi portallar arasında. Geleneksel medya çevrimiçi versiyon ile bu başarıdan pay kapma uğraşı veriyor ama ödeme modeli ve blog kültürü açısından şimdiye dek hızlı bir ilerleyiş kaydedemedi.

Ekonomik kriz çok sayıda mülkiyetin el değiştirmesine yol açtı. Norveçli Schibsted Grubu Litvanya pazarına terk etti ve 2013 yılında 15min portalını Estonyalı holding Eesti Media’ya sattı. Litvanyalı Achema Grubu, 2013 yılında BTV televizyon kanalını, bir diğer sektörler üzeri holding Litvanya MG Baltic’e sattı. LNK televizyonunun da sahibi olan bu holding 2017’de Alfa portalını elden çıkardı. 2017 yılında sahibini değiştiren bir başka medya organı, Tv3 portalını da işleten TV3 televizyonu oldu. İsveçli Modern Times Group holdingi, Baltık ülkelerindeki medya kuruluşlarını, Providence Equity adlı ABD fonuna sattı. Litvanya’da faaliyet gösteren diğer büyük yabancı holdingler, İsveçli Bonnier Business Press AB (Verslo žinios) ve Estonyalı Ekspress Group (Delfi).

Litvanya medya gruplarının en güçlü temsilcileriyse Lietuvos rytas ve Respublikos leidiniai. Litvanyalı medya patronlarının ekonomi ve politika üstündeki etkisi en çok konuşulan konulardan. Lietuvos rytas’ın, yolsuzlukla suçlanan yazı işleri müdürü Gedvydas Vainauskas aleyhinde bir dava açılmış durumda.

Hükümet medya gücünü kontrol altına alma çabalarından hiç vazgeçmiyor; örneğin Gençleri Koruma Yasası’nı sertleştirerek. 2013 yılında savcılık, BNS haber ajansına bağlı 17 gazetecinin telefonlarını dinledi. Bu olayın daha sonra mahkemede yasalara aykırı olduğu hükmü verildi.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri (Sınır Tanımayan Gazeteciler):
36. sıra (2018)

Mayıs 2018 itibariyle
Medya arama

euro|topics'te Litvanya medyası

Medya arama