SpaceX'in halka arzı: Tek bir elde çok fazla mı güç birikiyor?
Yaklaşık 1,8 trilyon dolarlık değerlemeye sahip uzay şirketi SpaceX, bu cuma borsaya giriş yapıyor. Kurucusu ve ana hissedarı – halka arz öncesinde bile açık ara dünyanın en zengin insanı olan – Elon Musk bu sayede tarihin ilk trilyon dolarlık servete sahip kişisi olacak. Avrupa basını, bu devasa sayılara biraz hayranlık ve büyük endişeyle tepki veriyor.
Büyük vizyonerler ülkesi
Le Figaro'nun tespiti şöyle:
“Geleceğe şekil verme konusunda dünyanın en etkileyici ülkesi hâlâ ABD. SpaceX bunun harika bir örneği. Yaklaşık iki trilyon dolarlık piyasa değeriyle tarihin en büyük halka arzına hazırlanıyor. ... Amerika’nın güçlü yanlarından biri, gelecek vizyonu adına devasa sermayeleri harekete geçirme kabiliyetidir. ... SpaceX artık sadece bir roket üreticisi değil. Şirket, Starlink, Ay ve Mars misyonları için hedefleriyle ve yapay zeka uygulamalarıyla uzayı yeni bir ekonomik ve stratejik alana dönüştürüyor.”
Demokratik denetime tabi olmayan etki
Politiken endişeyle şu uyarıda bulunuyor:
“Bu bağlamda Musk, özel, global ve demokratik denetimden neredeyse tamamıyla muaf yeni bir tür iktidarı temsil ediyor. Bu iktidarın bir engelle karşılaşmadan gelişmesine müsaade edilirse, teknoloji imparatorluklarının demokrasi kurumlarından çok daha fazla ağırlığa sahip olabileceği bir toplum yaratma tehlikesiyle karşı karşıya kalırız. Hiçbir birey, bu büyüklükte siyasi ve ekonomik bir etkiye sahip olmamalı.”
Musk X'te nefret söylemi yayan bir provokatördür
De Standaard, Musk'ın güçlü konumunu genellikle hangi amaçla kullandığını hatırlatıyor:
“Böylesine büyük bir güç ve servet yoğunlaşmasının tek bir kişide toplanmasının dünya için ne ifade ettiği, cuma gününe kadar süren hararetli beklenti atmosferinde neredeyse hiç konuşulmadı. … Tesla’nın yükselen satış rakamları dikkate alındığında, bu vizyonerin karanlık yönünü yeniden hatırlatmakta fayda var. Kendi sosyal medya platformu X üzerinden, ifade özgürlüğü söylemini gerekçe göstererek nüfus değişimi teorisine ait zehirli retoriği yaymak için her fırsatı kullanıyor.”
Kamusallaştırma bir çözüm yolu olabilir
Taz endişeli:
“Herkese ait kabul edilen bir alanda, yani Uzay Antlaşması’nın kapsamına giren bir sahada faaliyet gösteren ve kritik altyapıyı kontrol eden bir şirketle nasıl başa çıkılmalı? ... Muhtemel çözümlerden biri kamulaştırma olabilir: Herkesin ihtiyaç duyduğu altyapı, yatırım hesaplarının değil, kamusal mülkiyetin parçası olmalı. Buna rağmen finans ve teknoloji çevreleri Musk’ı borsaların yıldızı olarak yüceltmeyi sürdürüyor. Oysa aynı kişi, ulusötesi aşırı sağcı ağın önde gelen figürlerinden biri. [İngiliz] Doğu Hindistan Şirketi’nin gücü de ancak bu gücün toplumsal maliyeti inkâr edilemez hâle geldiğinde sınırlandırılabilmişti. Bu kez o noktaya gelinmesi gerekmeyebilir.”