Finlandiya: Vergiler medyanın hayatını zorlaştırıyor

Finlandiya Sınır Tanımayan Gazeteciler’in listesinde dördüncü sırada yer almakla beraber geçtiğimiz yıllarda bu ülkede de basını siyasetin etkisi altına alma vakası yaşandı.

Helsinki’de Sanoma Medya Binası (©Picture-alliance/dpa)
Helsinki’de Sanoma Medya Binası (©Picture-alliance/dpa)
Devlet radyo kuruluşu Yle, 2016 yılı sonunda derin bir krize sürüklendi. Yle, mali darboğazda olan Terrafame Holding’in devletten mali destek aldığını bildirmişti. Bu kararın ardından nitekim diğer medya organları da bu yönde haberler yaptı-, Başbakan Sipilä’nin aslında mahcubiyet duyması gerekirdi. Bunun ardından Yle yazı işleri eleştirel haberlerin devamının gelmesini engelledi. Yle’nin bu kararının Sipilä’nin baskısı üzerine alındığı düşünülüyor, ancak başbakan her türlü iddiayı reddediyor. Sonunda, 2017’nin mayıs ayında Yle yazı işleri müdürü istifa etmek zorunda kaldı.

Medya krizi ve medya alanındaki dönüşüm Finlandiya’yı sürekli meşgul ediyor. Vergi konusunda verilen iki ihtilaflı karar, tartışmaları alevlendirdi: Basılı ürünlerden 2012’de KDV alınması -önce yüzde dokuz, günümüzde yüzde on- ve bir yıl sonra da Finlandiya Radyo Televizyon Yayın Kurumu’nun adıyla anılan ve televizyon cihaz vergisinin yerine geçen Yle vergisi. Gazete yayıncıları KDV’nin yükselmesini gitgide düşen tirajların sorumlusu olarak gösteriyorlar.

Bu arada yazılı basın ürünlerinden alınan KDV’nin devlet açısından da bir hata olduğu ortaya çıktı. 2013 yılında devlet bütçesine 31 milyon Avro akarken, bu rakam 2015 yılında 15 milyona düştü. Çünkü bu vergiden kaçmak da mümkün. İki medya kuruluşu A_Lehdet ve Sanoma, yayınladıkları dergileri posta yoluyla Norveç’ten gönderiyor. Bir dergi AB üyesi olmayan bir ülkeden geldiği takdirde, KDV’den muaf tutuluyor.

Tiraj düşüklüğüne rağmen, Finlandiya halkı uluslararası kıyaslamaya göre en hevesli gazete okuyucusu. Medialandscape.org sayfasının verilerine göre 1000 kişi başına 298 gazete düşüyor (2014). Finlandiya bu bağlamda dünya çapında beşinci sırada.

Finlandiya medyasının karakteristik özelliği yüksek yoğunlaşma. İki medya devi, Sanoma ve Alma Media günlük gazete baskısının büyük kısmını kontrolünde bulunduruyor. Bu iki kurum televizyon, radyo ve internet alanında da çok etkin. Açık ara yüksek tirajlı ve etkili günlük gazete, Sanoma Grubu tarafından yayınlanan Helsingin Sanomat. Fince gazetelerin yanı sıra, İsveççe konuşan azınlığa hitap eden bu dildeki gazeteler de yayınlanıyor.

Geçtiğimiz yıllarda yayın kuruluşları giderleri düşürmek için işbirliği yaptılar. 2014 yılında on iki bölgesel gazete bir kooperatif kurarak, yazılı basın ve internet içerikleri kapsamında ortak üretime geçti. Bunun dışında yayıncılar internetteki etkinliklerini geliştirdi, internet reklam gelirleri arttı ve içerikleri kısmen ya da tamamen ücret karşılığı paylaşmaya başladılar. Böylece Helsingin Sanomat, yıllar süren gerilemenin ardından dağıtım sayılarını 2017 yılında nihayet tekrar arttırabildi. Baskı nüshası tirajının düşüşü, çevrimiçi aboneliklerle telafi edilebildi. Yayınevleri ve özel televizyon kurumları da aynı oranda internetteki pozisyonlarını güçlendirirken; vergilerle finanse edilen radyo televizyon kurumu Yle’nin, çevrimiçi paylaştığı ücretsiz haber ve filmleri kullanarak özel sektörle rekabet ettiği yönünde eleştiriler de artıyor.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri (Sınır Tanımayan Gazeteciler):
4. sıra (2018)

Mayıs 2018 itibariyle
Medya arama

euro|topics'te Finlandiya medyası

Medya arama