Ukrayna: Seçim talebi ne anlama geliyor?
Eski Ukrayna Savunma Bakanı Mihaylo Fedorov’un Ukrayna’da seçime gidilmesi talebi geniş yankı uyandırdı. Fedorov, yayınladığı bir video mesajında savaş sırasında dahi seçim yapılması için meşru, güvenli ve gerçekçi bir yol bulunmasını istemişti. Bu seçenek şimdiye değin büyük ölçüde tabu sayılıyordu. Yorumcular, halk arasında sevilen siyasetçinin bu hamlesinin ardında hangi nedenlerin yatıyor olabileceğini tartışıyor.
Denetim olmayınca yolsuzluk artıyor
Frankfurter Allgemeine Zeitung bir hususa dikkat çekiyor:
“Savaş, Ukrayna demokrasisine gerçekten zarar veriyor. ... Ve savaş uzadıkça bu zararlar da giderek daha ağır hale geliyor. Hem Devlet Başkanı hem de parlamentodaki milletvekilleri, normal görev sürelerini çoktan aşmış olmalarına rağmen görevlerinin başındalar. Bu değişmezlik, hükümet üzerindeki denetimi zayıflatırken, yolsuzluğun, nepotizmin ve otoriter yapıların oluşumunun da önünü açıyor. Bunlar, 2004 ve 2014 yıllarındaki devrimlerin karşı çıktığı ve Volodimir Zelenskiy’nin de yedi yıl evvel seçilmeden önce mücadele edeceğine söz verdiği kötülüklerdi. Onun çevresindeki skandalların sayısının savaşın uzamasıyla birlikte sürekli artması da tesadüf değil.”
Bu hamlenin bazı riskleri de var
Sme, Fedorov’un yürürlükteki anayasa uyarınca mevcut yapıların meşruiyetini sorgulamadığını vurguluyor:
“Aksine, bu modelin tükendiğini ya da tükenmekte olduğunu ve başka yolların yanı sıra (ama bunlarla sınırlı kalmamak kaydıyla) seçimler aracılığıyla güven ile denetim süreçlerinin yeniden tesis edilerek canlandırılması gerektiğini savunuyor. Aynı zamanda bu görevin olağanüstü zor olduğunu da kabul ediyor. ... Devletin, güveni yeniden tesis edecek bir mekanizmaya ihtiyacı var. Fakat bu durum, gerçek siyasi mücadelenin iktidarın ve dolayısıyla kuvvetle muhtemel cephenin de çökmesine yol açabileceği yönündeki endişeleri katiyen hafifletmiyor.”
Putin kârlı çıkar
Bugün Ukrayna’da sandığa gitmenin hiç sırası değil, diye uyarıyor The Daily Telegraph:
“Vladimir Putin, Ukrayna’daki iç siyasi güç kavgalarını kendi lehine kullanabilmekten büyük memnuniyet duyar. Ağırlıklı olarak yolsuzluk iddiaları ve siyasi entrikalar etrafında dönecek bir seçim kampanyası, Ukrayna’nın savaş çabalarının desteklenmesine öteden beri şüpheyle yaklaşan Donald Trump gibi Batılı devlet liderlerinin de işine gelir. Madem Kiev’in gelecekte nasıl yönetileceğine dair önemli konuların açıklığa kavuşturulması gerekiyor, bunu savaş zaferle sonuçlandıktan sonra Rusya’nın Ukrayna’nın varlığı için artık tehdit teşkil etmediği günlere bırakmak çok daha mantıklı olur.”
İktidarın meşruiyeti tehlikede
La Repubblica, Fedorov’un Zelenskiy için bir soruna dönüşebileceğini öne sürüyor:
“Salı akşamı Zelenskiy’nin eski savunma bakanına yeniden atanma kapısını tamamen kapattığı netleşince, Fedorov Devlet Başkanı’na meydan okuyarak süren savaşa rağmen seçime gidilmesini talep etti. Bu siyasi açıdan güçlü bir hamle, çünkü Zelenskiy’nin devlet başkanı olarak görev süresi dolalı iki yıldan fazla oldu: Anayasa’nın öngördüğü üzere, sıkıyönetim dolayısıyla görevine devam ediyor. Fedorov yine de sandığa dönmek için ‘yasal, güvenli ve gerçekçi’ bir yol bulunmasını isteyerek, kavgayı savunma bakanlığından Zelenskiy için çok daha hassas bir zemine taşıdı: devlet başkanlığı görevindeki siyasi meşruiyeti sorununa.”
Zelenskiy'nin sandıkta pek şansı yok
Salzburger Nachrichten şu değerlendirmede bulunuyor:
“Zelenskiy ve ekibi için seçimler, çatışmaların sona ermesinden sonra bile kötü sonuçlanabilir. Kamuoyu araştırma kuruluşu Socis’in yaptığı bir ankete göre, devlet başkanlığı seçimlerinin ikinci turunda görevdeki devlet başkanı, hem eski Genelkurmay Başkanı Valeriy Zalujniy’ye hem de Fedorov’a yenilebilir. Bunun bir nedeni, Ukraynalı seçmenlerin görevdeki devlet başkanlarına yönelik geleneksel hoşnutsuzluğundan kaynaklanıyor - Ukraynalılar 1999’dan bu yana hiçbir devlet başkanını yeniden seçmedi. Diğer neden ise, 2024 ve 2025 yıllarında Zelenskiy’nin eski Devlet Başkanlığı Ofisi Başkanı Andriy Yermak ve yakın çevresindeki diğer isimlerle ilgili yolsuzluk skandalları ve bu kişilerin, haklarında soruşturma yürüten yolsuzlukla mücadele kurumlarını etkisiz hale getirme girişimlerinde yatıyor.”
Seçim kampanyasının startı
Siyaset bilimci Volodimir Fessenko, Facebook’ta Fedorov’un nedenlerini analiz ediyor:
“Fedorov’un seçim yapılması çağrısında bulunduğu video mesajı, eski Savunma Bakanı’nın fiilen muhalefete geçtiği anlamına geliyor. Mevcut koşullar bağlamında bu, Savunma Bakanlığı görevine dönme ihtimalinin artık kesin olarak ortadan kalkmasına verilmiş bir tepki. Ancak şimdi daha fazlası söz konusu. Fedorov, temelde Ukraynalıların öngörülebilir bir gelecekte -ki bu çok da uzak olmasa gerek- Zelenskiy’le yaşadığı anlaşmazlıkta kimin haklı olduğuna karar vermesini öneriyor. Burada mevzubahis yalnızca kişisel bir çatışma değil. Fedorov, doğrudan ‘kolektif Zelenskiy’ ile bir hesaplaşmaya işaret ediyor. … Bu da bir bakıma kendi seçim kampanyasının startı sayılır.”
Net sözlerden yoksun bir eleştiri
Blog yazarı Serhiy Marçenko, Facebook’ta Fedorov’u Zelenskiy’nin adını anmamakla suçluyor:
“Mihaylo samimi değildi, çünkü sürekli reformlara direnen bir sistemden bahsederken nedense bu sistemi yaratan ve ayakta tutan kişinin adını bir kez bile ağzına almadı. Fedorov’un temkinli ve kaçamak sözlerinden, sanki bu sistem yoktan var olmuş gibi bir izlenim doğuyor. ... Fedorov, hükümdarın sınırsız yetkilere sahip olduğu ve dolayısıyla kendi iradesiyle yaşanan her şeyin sorumluluğunu da taşıdığı ülkedeki tek güç kaynağının adını anacak kudreti kendinde bulamadı.”
Savunma kapasitesi zarar görmemeli
Yolsuzlukla mücadele uzmanı Olena Trehub, Facebook’ta bu tür siyasi çalkantıların kaosa yol açmaması gerektiği uyarısında bulunuyor:
“Fedorov’un yardımcıları halihazırda kendi yetki alanlarından sorumlu olmayı sürdürüyor ve yeni bakanlık yönetimiyle birlikte çalışıyor. Görevde kalmaları halinde, belli bir kurumsal devamlılık korunmuş olur. Ancak ekibin aniden topluca ayrılması da söz konusu olabilir. … Bizim görevimiz, siyasi çalkantıların idari kaosa dönüşmemesi, yolsuzluk risklerini artırmaması ve -en önemlisi- Ukrayna’nın savunma kapasitesinin zedelememesi için personel kararlarını ve sistemdeki değişiklikleri dikkatle izlemektir.”