İsviçreliler neden daha fazla tarafsızlığa karşı oy kullandı?
İsviçre’de düzenlenen referandumda halkın yüzde 70,2’si daha kısıtlayıcı bir tarafsızlık aleyhinde oy kullandı. Anayasada güvence altına alınmış tarafsızlık, İsviçre’nin savaşlara katılmaması ve hiçbir askeri ittifaka üye olmaması anlamına geliyor. Referandum girişimi, büyük ölçüde Christoph Blocher tarafından desteklenen ve sağ popülist SVP’ye yakınlığıyla bilinen “Pro Schweiz” derneğinden gelmişti.
Tam bir fiyasko
Corriere del Ticino şöyle yazıyor:
“Yüzde 70 oranındaki ‘hayır’ oyu, katı ve başlı başına amaç haline gelmiş bir tarafsızlığı hedefleyen ve bunu anayasaya yerleştirmek isteyenler açısından geri döndürülemez bir hüküm niteliğinde. Aynı zamanda bu sonuç, Federal Konsey ve parlamentonun izlediği siyasetin de teyidi anlamına geliyor; hem temel yaklaşım açısından -tarafsızlığın, barış ve güvenlik için kendini kanıtlamış bir araç olarak esnek biçimde kullanılması- hem de Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve savunma alanındaki uluslararası işbirliği vakalarında olduğu gibi somut kararlar bakımından. Pro Schweiz tarafından -SVP’nin güçlü desteğiyle- başlatılan girişim giderek ivmesini kaybetti. ... Sonuçta bu girişim, hiçbir mazeret kabul etmeyen tam bir fiyasko oldu.”
Hayır kararı Moskova'ya da mesaj
Neue Zürcher Zeitung şu değerlendirmede bulunuyor:
“Bir kez daha, devletin izleyeceği politikalara ilişkin meselelerin seçmenler nezdinde zor bir konumda olduğu görüldü. Ancak tarafsızlık girişimi, diğer oylamalardan farklı olarak soyut değildi. Girişim, Federal Konsey’in Şubat 2022’de, Ukrayna’ya saldırısı nedeniyle AB tarafından uygulamaya konulan Rusya’ya yönelik yaptırımları benimseme kararına bir tepkiydi. Christoph Blocher’in gözünde İsviçre böylece savaşın tarafı haline gelmişti. Seçmenler şimdi dolaylı olarak bu konuda da Federal Konsey’in izlediği çizgiyi desteklemiş oldu. Rusya’nın referandum kampanyasına müdahil olması ise girişimin destekçileri açısından ters etki yarattı. Doğrudan demokrasisiyle İsviçre, kaba yönlendirme girişimleriyle nasıl başa çıkacağını biliyor.”
Girişimin öncüleri için de ters etki yaratacak
Tages-Anzeiger’in genel yayın yönetmeni Raphaela Birrer, SVP’nin duayen ismi ve referandum girişiminin arkasındaki başlıca figür olan Blocher’in savunduğu davaya iyilik yapayım derken zarar verdiğini yazıyor:
“Bu net sonuç, şimdi Blocher’in ... temel hedefi açısından tam tersine bir etki bile yaratabilir. İsviçre, doğrudan demokrasi tartışmalarımızın dikkatle takip edildiği yurtdışında, girişime verilen hayır oyuna rağmen tarafsızlığını pekâlâ koruduğunu açıklamak zorunda kalacak. İç politikamızın incelikleri uluslararası alanda pek anlaşılmamış olacak. Dışarıda oluşan bu çarpık algı, Christoph Blocher’in ısrarla istediği gibi tarafsızlığı güçlendirmek yerine nihayetinde onu zayıflatıyor.”
SVP halkın iradesini göremedi
Le Temps, seçmenlerin SVP’nin önerilerini sert biçimde reddettiğini vurguluyor:
“İsviçre’nin en güçlü partisi son zamanlarda sandıkta kazanmayı unuttu. Radyo ve televizyon harçları, nüfusu on milyon ile sınırlandırılmış İsviçre, tarafsızlık ... Bu yılki üçüncü yenilgi oldu. Ancak bu seferki özellikle acı vericiydi. İlkin netliğinden ötürü. Ama her şeyden önemlisi, partinin en sevdiği konulara temas ettiği için: tarafsızlık, egemenlik ve bağımsızlık. Oylamadan çıkan hayır sonucu, İsviçrelilerin günümüz dünyasında kendi yerlerini nasıl gördüklerine dair bir şeyler söylüyor. Değişen, tehditlerin giderek daha belirgin ve ciddi hale geldiği ve hibrit savaşın bizi de es geçmediği bir dünyada.”
Birbirinden çok farklı yorumlar
La Tribune de Genève, faydanın tarafsızlıktan ağır bastığını açıklıyor:
“İsviçreliler, resmi tabiriyle ‘esnek’ tarafsızlıktan yana net bir tavır ortaya koydular. Bağlama, taraflara ve kendi çıkarlarımıza uyum sağladığı için buna fırsatçılık demek de mümkün. Ve her şeyden önce Batı cephesinin, bilhassa da ABD’nin ve ikinci bir nirengi noktası olarak AB’nin ne yaptığına bakarak yön belirliyorlar. Bu durum, uluslararası hukuk ihlallerine neden [her durumda] aynı yoğunlukta ekonomik yaptırım uygulanmadığını da açıklıyor. ... Faydanın yönlendirdiği, değişken geometrili bir tarafsızlık.”