İsrail: Hükümeti kurma görevi Eisenkot'ta
İsrail'de parlamento seçimlerinin ardından Cumhurbaşkanı Jitzchak Herzog, 8 Kasım'da Gadi Eisenkot'u hükümeti kurmakla görevlendirdi. Eski Genelkurmay Başkanı Eisenkot'un, mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu'nun yerine geçebilecek bir hükümet koalisyonu oluşturması gerekiyor. Muhtemel koalisyon seçenekleri arasında Arap partileriyle iş birliği de bulunuyor. Avrupa basını, gündemdeki ittifak seçeneklerini masaya yatırıyor.
Mayın tarlasında dans
Jyllands-Posten, hükümet kurmanın hiç de kolay olmayacağını vurguluyor:
“Eisenkot’un bağımlı hale gelebileceği Arap partilerinin bazı kesimleri son derece sorunlu. Örneğin Ra’am İslamcı köklere sahip. ... Seçim kurulu onları seçim dışı bırakmak istemiş, ancak Yüksek Mahkeme bunu oybirliğiyle reddetmişti. Onların desteğiyle hükümet kurmak riskli; hele ki Eisenkot bunu daha seçimden önce ihtimal dışı bırakmışken. Öte yandan, güvenlik duvarlarının işe yaramadığını Avrupa’dan biliyoruz. ... Toplumun büyük bir kesimi siyasi nüfuzdan sonsuza dek uzak tutulamaz. Dolayısıyla, Eisenkot’un ayakta kalabilmek için bir mayın tarlasında ilerlemesi gerekiyor.”
Tarihi fırsat kaçırılmak üzere
Dnevnik, Eisenkot’un Filistinli partilerle somut bir anlaşmaya varabileceğinden şüpheli:
“Eisenkot 19 Filistinli milletvekilinin desteğiyle yeni hükümetin onaylanması için gereken çoğunluğa ulaşabilecek olsa da görünüşe göre yeni hükümetle birlikte şimdilik ne siyasi bir değişim yaşanacak ne de devletin Filistinlilere yönelik tutumu değişecek. İsrail eşsiz bir fırsatı heba etmek üzere: Yeni bir milliyetçi-Siyonist-Arap karma koalisyonu, iki uluslu devlet anlayışı temelinde Yahudi ve Arap yurttaşların bir arada yaşaması için daha sağlam bir zemin oluşturabilirdi.”
Demokrasi Netanyahu'yu köşeye sıkıştırdı
Hürriyet yazarı Fatih Çekirge, İsrailli Arapların partilerinin beklenmedik biçimde güç faktörü haline geldiğine dikkat çekiyor:
“Eisenkot’un bloku 48 sandalyede. İki Filistinli parti listesinin ise toplam 19 milletvekili var. Filistinliler Cumhurbaşkanı Herzog’a Eisenkot’u önererek Netanyahu’nun önünü tıkamış durumda. ... Bu durumda Filistinli partilerin 19 milletvekiliyle dışarıdan destekleyeceği bir azınlık hükümeti gündeme geliyor. Bu gerçekleşirse Netanyahu başbakanlığı bırakıyor. Yani iktidardan düşüyor. Bu da bir süre sonra 'yargılanma tartışmaları'nı gündeme getiriyor. ... İşte 'demokrasinin ilahi adaleti' dediğim de budur. Bu hükümet kurulmasa bile; Filistinli partilerin oy potansiyelinin Netanyahu üzerinde yarattığı bu korku bile dikkat çekiyor.”
Sağduyu ve otoriteye sahip
El Mundo umutlu:
“Gazze savaşı, Filistin meselesi ve İsrail’in güvenliği konularındaki görüş ayrılıkları nedeniyle Arap partilerinin desteğine ilişkin müzakereler son derece karmaşık görünüyor. ... Eisenkot’un -Hamas’ın terör örgütü olarak tanımlanması da dahil olmak üzere- demokratik oyunun kurallarına bağlılık ve şiddetin reddi konusunda net taahhütler talep etmesi gerekecek. Buna karşılık diğer ortakları da Arap temsilcilerin meşruiyetini tanımak zorunda kalacak. Eisenkot’un profili bu noktada bir avantaj. ... Eski Genelkurmay Başkanı, diyaloğu kolaylaştırabilecek bir sağduyu ve otoriteye sahip. ... Ayrıca geçmişi, kurumlara karşı daha saygılı bir yaklaşım beklentisi yaratıyor.”
Ancak bir sözünü tutmazsa başbakan olur
SRF muhabiri Christina Brun'a göre Eisenkot'un iktidara gelmek için başvurabileceği tüm seçenekler sorunlu:
“İlk seçenek Arap partilerinin desteğini almak. … Ancak 7 Ekim'den bu yana, Arap partilerinin oylarına ihtiyaç duyan bir hükümet kurmak, pek çok Yahudi İsrailli için tabu. … İkinci seçenek ultra-Ortodoks partilerle uzlaşmak. Yedi sandalyeye sahip Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi'nin Netanyahu'ya Herzog'la görüşmelerinde destek vermemesi şaşırtıcı oldu. Partinin talebi net: Genç erkeklerinin askerlik hizmetinden muaf tutulmaya devam edilmesi. Eisenkot'un siyasi kanadı ise seçim kampanyası boyunca tam da bu muafiyete karşı çıktı. Üstelik bunu, savaşın ortasında ve yedek askerlerin tükenmiş olduğu bir dönemde yaptı. … Üçüncü seçenek ise bir azınlık hükümeti. … Eisenkot, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak istiyorsa verdiği sözlerin birinden vazgeçmek zorunda. Şimdi mesele, hangi sözünden vazgeçeceği.”
Arap partileriyle ittifak sorunlu
The Daily Telegraph, Arap partilerinin neredeyse hiçbir parti tarafından koalisyon ortağı olarak neden görülmediğini şöyle açıklıyor:
“Arap partileri farklı ölçülerde muhafazakâr, İslamcı ya da milliyetçi çizgideler. Özellikle eşcinsel ve kadın hakları gibi konularda, köklü İsrail partilerinin sahip olduğu pek çok değeri paylaşmıyorlar. Hatta bazıları, İsrailli Arapların da öldürüldüğü ve kaçırıldığı 7 Ekim katliamına rağmen Hamas’ı terör örgütü olarak tanımlamayı reddediyor. Tam da bu nedenlerle İsrail’deki pek çok Arap yurttaş Arapların partilerine değil, köklü İsrail partilerine oy veriyor.”
Cesur bir rota değişikliği şart
La Croix, Eisenkot'un ülkesini yeniden doğru yola sokması gerektiğini vurguluyor:
“Burada iki temel mesele söz konusu. Siyasi açıdan, 17 yıldır devam eden ve ülkeyi sürekli bir savaş haline sürükleyen Netanyahu dönemini sona erdirmek gerekiyor. Felsefi açıdan ise devletin nasıl bir yapıya sahip olması gerektiği sorusu gündeme geliyor. 2018 yılında çıkarılan bir yasa, İsrail'i 'Yahudi halkının ulus devleti' olarak tanımlayarak nüfusun Arap kesimini yok sayıyor. Arapların gelecekteki hükümete dâhil edilmesi ise İsrail'in etnik çoğulculuğunu ön plana çıkaracaktır. … Eisenkot için karar vermek kolay değil; zira koalisyonundaki isimler kendisine sırt çevirebilir. Ancak artık Yahudi üstünlüğü ideolojisinden vazgeçmenin zamanı geldi. Hukuk devletine dönüşü hedefleyen bu eski generalin cesaret göstermesi gerekiyor.”