Macaristan: Basın özgürlüğünün içi boşaltıldı

Nisan 2018’deki parlamento seçimlerinden bir gün sonra beklenen gerçekleşti ve nüfuzlu medya devi Lajos Simicska, köklü bir günlük gazete olan muhafazakâr Magyar Nemzet’in kapatıldığını duyurdu. Viktor Orbán’ın yeni seçim zaferinin ardından hissedilen hayal kırıklığı elle tutulacak seviyede.

Muhafazakar renge sahip Magyar Nemzet gazetesi 80 yıllık geçmişinin ardından Nisan 2018’de kapatıldı. 2019 yılından bu yana aynı isim altında hükümete yakın bir gazete yayınlanıyor.
Muhafazakar renge sahip Magyar Nemzet gazetesi 80 yıllık geçmişinin ardından Nisan 2018’de kapatıldı. 2019 yılından bu yana aynı isim altında hükümete yakın bir gazete yayınlanıyor.
Macaristan’da hükümete muhalif medya organları uzunca bir süredir baskı altında. Bunların bazıları para sıkıntısından geçtiğimiz yıllarda kapılarını kapatmak zorunda kalırken, diğerleri hükümete yakın kişiler tarafından satın alındı. Ekim 2016’da Macaristan’ın en büyük ulusal gazetesi olan sol eğilimli Népszabadság’ın yayını durduruldu. Yazı işleri çalışanları sabah işe geldiklerinde kapalı kapılarla karşılaştılar, e-posta kutularına erişimleri engellendi. Gazetenin sahibi gazetenin zarar etmesini gerekçe gösterdi. Ancak gerek çalışanlar gerekse gözlemciler, gazetede yapılanın Başbakan Orbán’ın elinden çıkma bir darbe olduğunu söylüyor.

Népszabadság aslında sadece bir başlangıç olduğu kısa sürede anlaşıldı: Aradan bir buçuk sene geçtikten sonra medya devi Lajos Simicska Nisan 2018’deki parlamento seçimlerinin ardından Macaristan’ın ikinci büyük gazetesi Magyar Nemzet’i kapattı. Magyar Nemzet ve yine Simicska Holding’in iştiraki olan haber kanalı Hír TV, daha 2015 yılında hükümete yakın çizgiden ayrılacağını açıklamıştı. Bu değişimin sebebi, Orbán ile yıllar süren dostluğun ardından Simicska’nın başbakanla ayrı düşmesiydi. Orbán seçimleri bir kez daha kazandığında, Simicska medya holdingini gözden çıkardı. Magyar Nemzet önce kapatıldı, sonra lisansı hükümete yakın çevrelere geçti ve bunların elinde gazete 2019 yılında hükümete dost bir yayın olarak pazara döndü. Haber kanalı HírTV de aynı şekilde hükümete yakın çevrelerin eline geçti ve ciddi işten çıkarmalar yaşandı.

Kasım 2018’de hükümete yakın medya şirketlerinin büyük kısmı, yeni kurulan hükümete yakın medya vakfı Közép-Európai Sajtó-és Média Alapítvány (Orta Avrupa Basın ve Medya Vakfı KESMA) çatısı altında toplandı. Vakfın üç başlı kuratoryumunda iktidar partisi Fidesz üyesi milletvekili István Bajkai de yer alıyor. Çok daha önceden günlük ve haftalık gazetelerin yanı sıra radyo ve televizyon kuruluşları ve web siteleri satın almış, hükümete yakın bir dizi gazete sahibi, ellerindeki medya portföyünü KESMA Vakfı’na ya bağışladı ya da sattı.

Yeni medya yasasının 2011 yılında yürürlüğe girmesiyle, Orbán gerek yurtiçi gerekse yurtdışında büyük bir protestoyla karşılaştı. Adı geçen yasa, başka özelliklerinin yanında medyanın daha katı bir denetime tabi tutulmasını öngörüyordu. Yeni kurulan Devlet Medya Denetim Kurumu, Orbán’a sadık yandaşlarla dolduruldu.

Devlet radyo ve televizyon kurumu da artık Orbán hükümetinin borazanı haline geldi. Macaristan’da bandrol harcı uygulaması olmadığı ve kamu medya organlarının finansmanı için vergi gelirleri kullanıldığı için, bu yayın organları iktidardaki hükümete bağımlı.

Özel medya kuruluşları konusunda hükümet sadece kendine yakın yayınlara ilan veriyor. Böylece nispeten küçük sayılabilecek medya pazarında eşit olmayan koşullara sebep oluyor.

Her ne kadar geçtiğimiz yıllarda 444.hu, Direkt36, Átlátzó, Mérce ya da Válaszonline gibi muhalif ve araştırmacı gazetecilik yapan çevrimiçi portallar, hatta Magyar Hang adında bir de haftalık gazete kurulmuş olsa da bu yayınların mali imkanları kısıtlı. Macaristan medya sektöründe ödeme duvarına tek tük rastlanmakta.

1989 devriminin ardından Macaristan’a gelen büyük uluslararası medya şirketlerinden sadece azı ülkedeki varlıklarını sürdürüyor. Finlandiyalı Sanoma Holding ve Alman Funke Medya Grubu’nun 2014’te yaptığı gibi bu şirketlerin ülkeden çekilmesi, geçtiğimiz on yıl içinde okuyucu adedinin ciddi biçimde düşmesi olabilir. Tirajlarını gönüllü olarak açıklamayan gazetelerin kaç kişiye eriştiğine dair genellikle güncel verilere ulaşılamıyor.

Gerçekten büyük, bağımsız medya kuruluşları arasındaysa halen internet gazetesi Index ve televizyon kanalı RTL Macaristan sayılabilir.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri (Sınır Tanımayan Gazeteciler): 89. sıra (2020)

Erişim: Nisan 2020
Medya arama

euro|topics'te Macaristan medyası

Medya arama