Macaristan: Basın özgürlüğünün içi oyuldu

Macaristan’da muhalif medya organları baskı altında. Bunların bazıları geçtiğimiz yıllarda yetersiz mali kaynaklardan ötürü kapatıldı. Şimdilik yaşanan en büyük olay en büyük muhalif günlük gazete olan Népszabadság’ın 2016’da kapılarını kapatması oldu. Hükümete yakın medya organlarının sayısıysa her geçen gün artıyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler örgütü Macaristan’ın sıralamadaki yerini iki puan daha düşürdü.

Yayını durdurulan Népszabadság’ın birinci sayfası. (© picture-alliance/dpa)
Yayını durdurulan Népszabadság’ın birinci sayfası. (© picture-alliance/dpa)
Ekim 2016’da bir gece oldu bittiye getirilen bir operasyonla Macaristan’ın en büyük muhalif gazetesi Népszabadság’ın yayını durduruldu. Yazı işleri çalışanları sabah işe geldiklerinde kapalı kapılarla karşılaştılar, e-posta kutularına erişimleri engellendi. Gazetenin sahibi gazetenin zarar etmesini gerekçe gösterdi. Ancak gerek çalışanlar gerekse gözlemciler, gazetede yapılanın bir darbe olduğunu söylüyor. Orbán hükümetini, canını sıkan bir sesten kurtulmak istemekle itham ettiler. Gazete sol muhalefetin yanı sıra hükümeti eleştiren entelektüellerin en önemli mecrasıydı.

Daha yeni medya yasasının 2011 yılında yürürlüğe giymesiyle, Orbán gerek yurtiçi gerekse yurtdışında büyük bir protestoyla karşılaştı. Adı geçen yasa, başka özelliklerinin yanında medyanın daha katı bir denetime tabi tutulmasını öngörüyor, hatta bunun için Avrupa Komisyonu’na atıfta bulunuyordu. Yasaya göre devlete ait medya kuruluşlarında görevli gazetecileri “dengeli habercilik” yapmaya ve “milli kimliği güçlendirmeye” zorunlu tutuyordu. Yeni kurulan Devlet Medya Denetim Kurumu, Orbán’a sadık yandaşlarla dolduruldu; devlet radyosunda çalışan yaklaşık 1000 kişi işten çıkarıldı. Avrupa Komisyonu yasaya alışılmışın dışında bir sertlikle karşı çıktı ve yasayı AB’nin temel değerlerine aykırı olmakla itham etti.

Macar medya coğrafyası, Komünizm dönemi sonrasında meydana gelmiş iki siyasi cephenin karşıtlığı tarafından belirleniyor. Bu cepheler bir tarafta mevcut sağ muhafazakar iktidar partisi Fidesz, diğer taraftaysa Sosyalist Parti (MSZP). Birçok basın organı son 25 yıl içerisinde bu siyasi cephelerin etkisi altında kaldı.

Ancak son yıllarda medya içindeki güç ilişkilerinin açıkça milliyetçi muhafazakar hükümet cephesine doğru kaydığı görülmekte. Çok sayıda muhalif medya organının mali kaynak eksikliğinden ötürü kapatılmasının yanı sıra hükümete sadık medya organlarının sayısında ciddi bir artış yaşanıyor. Buna bir de ülkedeki bölgesel yayınların 2010’dan itibaren sürekli olarak hükümete sadık girişimci çevrelerce satın alınması ekleniyor.

Öte yandan hükümete sadık çizgisinden uzaklaşan, örneğin Magyar Nemzet günlük gazetesi ve haber kanalı HírTV gibi medya organları da bulunmakta. Bu tutumlarının nedeni, bu gazete ve kanalın sahibi, nüfuzlu medya patronu Lajos Simicska’nın 2015’ten bu yana Başbakan Viktor Orbán ile ters düşüyor olması. Aralarının bozulmasından önce ikili onlarca yıldır süregelen derin bir dostluk sahibiydi. Buna ek olarak geçtiğimiz yıllarda, iki büyük internet portalı olan Index ve Origo’dan ayrılan yazı işleri çalışanlarının işlettiği 444.hu, Direkt36 ya da Átlátzó gibi hükümet eleştirel ve araştırmacı gazetecilik yapan çevrimiçi portallar da kuruldu.

1989 devriminin ardından Macaristan’a gelen büyük uluslararası medya şirketlerinden sadece azı ülkedeki varlıklarını sürdürüyor. Mayıs 2014’te Finlandiyalı medya şirketi Sanoma, Macaristan’dan çekildi, üç ay sonraysa Funke Medya Grubu, haftalık hvg dergisindeki çoğunluk hisselerini satmaya karar verdi. Medya şirketlerinin Macaristan pazarından çekilmesinin bir nedeni de, son on yılda okuyucu sayısının hızla gerilemesi ve bazı medya organlarının büyük tiraj kayıpları yaşaması olsa gerek.

Basın özgürlüğü sıralamasındaki yeri:
Sınır Tanımayan Gazeteciler: 71. sıra (2017)
Freedom House: 78. sıra – Statüsü: Kısmen özgür (2016)

Mayıs 2017 itibariyle
Medya arama

euro|topics'te Macaristan medyası

Medya arama