  Ortadoğu’da çatışma

Binyamin Netanyahu, İsrail ordusunun Gazze Şeridi’nden çekilmesini istemiyor. ABD’nin önerdiği ve İsrail askerlerinin çekilmesi karşılığında Hamas’ın silahsızlandırılmasını öngören 15 maddelik plan reddedildi. Avrupa basını bundan sonrası için farklı senaryolar çiziyor.

ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü kendisinin kurduğu Barış Konseyi’nin terör örgütü Hamas’ın silahsızlandırılmasına ilişkin bir anlaşmaya vardığını duyurdu. Bir İsrail hükümeti sözcüsü ise konuya şüpheyle yaklaşarak, Hamas savaşçıları silahlarını bırakmadan İsrail ordusunun Gazze Şeridi’nden çekilmeyeceğini vurguladı. Avrupa basını gelişmeyi analiz ediyor.

İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, Küresel Sumud Filosu’nun gözaltına alınan aktivistlerine yönelik tutumu nedeniyle pek çok ülkenin hükümeti tarafından eleştirildi. Kendi paylaştığı bir videoda, aşırı sağcı siyasetçi kelepçeli ve diz çökmüş aktivistlerin arasında alaycı bir tavırla İsrail bayrağı sallarken görünüyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise yaşananlara mesafeli bir tutum aldı.

BM Güvenlik Konseyi, ABD Başkanı Trump’ın Gazze planını onayladı. Karar, diğer hususların yanı sıra ateşkesin istikrara kavuşturulması için uluslararası bir birlik gönderilmesini öngörüyor. Ayrıca, “Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkına ve devlet olmaya giden yoldan” da söz ediliyor. Medya, kararın bölgeye ne ölçüde barış getirebileceğini tartışıyor.

İsrail ve Hamas, birbirlerini ateşkesi ihlal etmekle suçladı. Her iki taraf da saldırı ve ölümler yaşandığını bildirdi. İsrail ordusu pazar akşamı çatışmaları durduracağını açıklarken, yeni ihlal olması durumunda kararlılıkla karşılık vereceği uyarısında bulundu. Kimi yorumcular karamsarken, hafta sonu yaşanan çatışmaları iyiye işaret görenler de var.

İsrail hükümeti, Gazze Şeridi’ndeki savaşı sonlandırmayı amaçlayan ABD planının ilk aşamasını onayladı. Terör örgütü Hamas, ABD Başkanı Trump’ın önerisini daha önce kabul etmişti. Anlaşma, tüm İsrailli rehineler ile yaklaşık 2.000 Filistinli tutuklunun serbest bırakılmasını ve İsrail ordusunun geri çekilmesini öngörüyor. Kimi yorumcular gelişmeye temkinli yaklaşırken, umutlu olanlar da var.

Hamas, 7 Ekim 2023’te İsrail’in güneyinde gerçekleştirdiği büyük çaplı terör saldırısında yaklaşık 1.200 kişiyi öldürmüş, 250 kişiyi de rehin alıp Gazze Şeridi’ne götürmüştü. İsrail o tarihten bu yana, yoğun nüfuslu Filistin topraklarında Hamas’a karşı bir savaş yürütüyor. Medya, katliamın yıldönümü vesilesiyle Ortadoğu’daki durumu değerlendiriyor.

İsrail, abluka altındaki Gazze Şeridi’ne insani yardım götürme amacıyla yola çıkan “Global Sumud Filosu”nu kıyıdan oldukça uzak bir noktada durdurarak 40 gemi ve tekneye el koydu. Gemilerde bulunan 462 kişiden 300’den fazlası halen İsrail’de gözaltında bulunuyor. Eylemi provokasyon olarak nitelendiren İsrail, aktivistleri kademeli olarak sınır dışı etmeye başladı.

ABD Başkanı Trump’ın Gazze savaşını bitirmeye yönelik 20 maddelik planı İsrail Başbakanı Netanyahu’dan kabul gördü. Ancak planın hazırlık sürecine dahil edilmeyen Hamas’tan henüz onay gelmedi. Plana göre, terör örgütünün elindeki tüm rehinelerin yanı sıra silahlarını da bırakması gerekiyor. Bunun karşılığında da İsrail ordusu bölgeden geri çekilecek. Medya, savaşın bu şekilde sona erip ermeyeceğini tartışıyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, New York’taki BM konferansında Filistin’i devlet olarak tanıdıklarını ilan ederek, bunu barış yolunda atılması şart bir adım olarak nitelendirdi. Öncesinde Kanada, Büyük Britanya, Avustralya ve Portekiz de aynı kararı almış, onları Belçika, Malta ve Lüksemburg izlemişti. New York’taki buluşmanın gündeminde Gazze savaşının sona erdirilmesi ve iki devletli çözüm hedefi vardı.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi bünyesinde görev yapan bir komisyon, düzenlediği raporda BM Soykırım Sözleşmesi’nde belirtilen beş kriterden dördünün karşılandığını öne sürdü: öldürme, ağır fiziksel ya da ruhsal zarar verme, yaşamı tehdit eden koşulların kasten oluşturulması ve doğumların önlenmesine yönelik tedbirler. Avrupa basınında rapora dair farklı tepkiler var.

İsrail ordusu, Gazze şehrine kara harekâtı başlattı. Bir ordu sözcüsü, hedeflerinin bu bölgedeki Hamas güçlerini etkisiz hale getirmek olduğunu söyledi. Yüz binlerce sivil şehirden kaçmaya çalışırken, Avrupa Birliği “şiddet, yıkım ve acı döngüsüne” son verilmesini istedi. Öte yandan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise, Gazze savaşının diplomatik yollarla sona erdirilebileceğinden duyduğu şüpheyi dile getirdi.

İsrail ordusu, salı günü Katar’ın başkenti Doha’da bir binaya saldırı düzenleyerek çok sayıda insanı öldürdü. Kendi açıklamalarına göre hedef, radikal İslamcı Hamas’ın Katar’da bulunan ve İsrail’in 7 Ekim 2023’teki katliamdan doğrudan sorumlu tuttuğu lider kadrosuydu. Katar Dışişleri Bakanlığı, uluslararası hukukun “açık ihlali” olarak nitelendirdiği saldırıyı kınadı. Avrupa basını gelişmeyi değerlendiriyor.

Gazze’de yaşananlar karşısında giderek daha fazla ülke Filistin’in tanımaktan yana görüş bildiriyor. Fransa ve Büyük Britanya’nın ardından Kanada, G7 ülkeleri arasında bu adımı atabileceğini belirten üçüncü ülke oldu. Basın bu girişimlerin etkisini tartışırken, Filistin’in gerçek bir devlet kimliğine kavuşabilmesi için gereken koşulları da mercek altına alıyor.