Magyar'ın zaferi: Macaristan için yeni bir dönem mi başlıyor?
Péter Magyar seçim zaferinin ardından önceliklerini açıkladı: Yolsuzlukla mücadeleyi vurguladı, ayrıca başbakanın görev süresini sekiz yılla sınırlandırmak istediğini belirtti. Magyar, Macaristan’ın gelecekte AB için yapıcı bir ortak olacağını söyledi. Ayrıca, uzun vadeli bir hedef olarak avroya geçişten de söz etti. Avrupa medyası yeniden yapılanma perspektiflerini değerlendiriyor ve Viktor Orbán’ın başarısızlığından sonuçlar çıkarıyor.
Raydan çıkmış devleti yoluna sokmalı
Válaszonline’a göre Macaristan’ın hiç değilse tamamen sıfırdan başlaması gerekmiyor:
“Şanslıyız ki, sistemi değiştirmeye yönelik mevcut girişim 1990’daki kadar büyük dönüşümler gerektirmiyor. ... Mesele, yabancı işgaliyle ayakta tutulan komünist bir diktatörlüğün yerine demokrasiyi kurmaktan ziyade, hasar görmüş, özgürlük karşıtı bir çizgiye kaymış demokrasiyi yoluna sokmak. Bunun için kararlılığa olduğu kadar itidale de ihtiyaç var. Müstakbel Başbakan, pazar akşamı Tuna kıyısında her ikisine de hazır olduğunu gösterdi. Yeni bir şans kazandık, bir bakıma onu ellerimizle söküp aldık. Eğer herkes makul kalmaya çabalarsa, bu şansı değerlendirebiliriz de. Vatanımız daha iyi bir yer olabilir.”
Tıpkı Polonya'daki gibi zor bir iş
Agora.md blogunda Orbán sisteminin kolayca reforme edilemeyeceğini belirten siyaset bilimci Laurențiu Pleșca, Polonya örneğini işaret ediyor:
“Magyar’ın devraldığı anayasal enstrüman, bilhassa tek bir adama hizmet etmesi için geliştirilmişti. ... Şimdi Tisza Partisi’nin hukukun üstünlüğüyle ilgili tüm sorunları çözmesini bekleyemeyiz; Orbán tarafından 16 yıl boyunca inşa edilen sistem yüzünden parti içeriden yozlaştırılabilir. Orta ve Doğu Avrupa bu modeli çok iyi biliyor: Polonya’da PiS, ardında zaptedilmiş bir devlet bırakmıştı ve Tusk hükümeti iki yıldır her adımda direnişle karşılaşarak bundan kurtulmakta güçlük yaşıyor. Macaristan da bu konuda istisna olmayacaktır.”
Magyar bir "Macar Tusk" değil
Macaristan’ın müstakbel başbakanının AB’de pek çoklarının zihnindeki imaja uymadığını belirtiyor wPolityce.pl:
“Donald Tusk’un, Péter Magyar’ın kendisinin Macar versiyonu olacağına dair umutları son derece safça. Magyar bir anda kararlı bir Rusya karşıtı ve koyu bir Ukrayna destekçisi olmayacaktır; Orbán’ın yasa dışı göçmenlere karşı sergilediği tutumdan da vazgeçmeyecek, hatta bu konuda muhtemelen daha da kararlı bir tavır takınacaktır. ... Péter Magyar, Macaristan için dondurulan fonları almak adına Avrupa Komisyonu’na bazı jestler yapacaksa da Avrupa Birliği’nin Alman himayesi altında bir süper devlete dönüşmesini mutlaka destekleyecek değildir.”
Popülizm artık tutmuyor
Kronen Zeitung, demagoglar devrinin geride kaldığını belirtiyor:
“Péter Magyar solcu olmaktan çok uzak, ama Orbán gibi Avrupa’nın tersine kürek çeken biri de değil. Belki gerçek bir Orbán karşıtı dahi değil, ama kesinlikle popülizme karşı. Orbán, Avrupa’daki popülistlerin kendilerini özdeşleştirdiği bir figürdü. Seçimleri kaybettiler. Zaten son zamanlarda, yönetme vasıflarını kanıtlamak zorunda kalan popülistler için işler pek iyi gitmiyor: Geert Wilders Hollandalılardan darbe aldı ve Giorgia Meloni sözüm ona yargı reformunda çuvalladı. Özetle, Avrupalı seçmenlerin sağa kayışa yönelik tutumuna dair şöyle denebilir: Buraya kadardı, daha ötesi yok!”
Reçete kültür savaşı değil realpolitik
Der Spiegel, Magyar’dan otoriter sağın nasıl dizginlenebileceği öğrenilebilir, diyor:
“Orbán’ın en sevdiği konuya girmedi: kültür savaşı. Başbakan, geçmişte kendisi de Fidesz içinde yer almış bu muhafazakâr karşısında göç ve toplumsal cinsiyet meseleleri üzerinden üstünlük sağlayamadı. Magyar toplumun gündeminde gerçekten yer eden meselelere yöneldi: ekonomik durgunluk, yolsuzluk ve kötü durumdaki sağlık sistemi. ... Otoriter sağ, ideolojik zeminde değil realpolitik alanda yenilgiye uğratılır. Onları durdurmak isteyenler kültür savaşlarına kapılmamalı, bunun yerine onların seçmenlerine şu soruyu yöneltmeli: Bu hükümetle gerçekten daha iyi durumda mı yaşıyorsunuz?”
Yılgın Avrupa için kurtuluş hamlesi
Neue Zürcher Zeitung’a göre Avrupalı sağ popülistler yalnızca lider figürlerini değil, güçlü bir akıl hocalarını da kaybetti:
“Felç edici korkunun üstesinden gelmek, sözüm ona korunaklı alandan belirsizliğe doğru sürüklenmek, durgunluk ve çöküş yerine değişimi göze almak - bu dalga kırk yıl önce de Doğu Bloku’nu sarsmıştı. Magyar’ın seçim zaferi, yılgın Avrupa için bir kurtuluş hamlesi sayılır: Demek ki AB’yi şeytanlaştıranlara karşı da kazanılabiliyormuş. Orbán’la birlikte Avrupalı sağ milliyetçilerin hamisi de kaybetmiş oldu. Vladimir Putin ve Donald Trump’a Avrupa’daki nüfuz imkânlarının sınırları gösterildi.”
Avrupa için yeni bir umut
Dagens Nyheter iyimser:
“Pazar günkü sonuçların Avrupa için taşıdığı önem ne kadar vurgulansa azdır. Orbán’ın hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye yönelik saldırısı, AB’nin temellerini de hedef alıyordu. ... Zayıflamış bir hukuk devletini yeniden ayağa kaldırmak ve özgür medya ortamı yaratmak zaman alacak. Kökleri Fidesz partisine dayanan Péter Magyar ile ilgili elbette soru işaretleri var. O belki Polonya başbakanı seçilmesinden bu yana ülkesini Budapeşte’nin müttefiki olmaktan çıkarıp AB bünyesindeki işbirliğinin itici gücü haline getiren bir Donald Tusk değil. Fakat en önemlisi, o bir Viktor Orbán da değil. Pazar günkü seçimin sonucu büyük önem taşıyor. Macarlar Avrupa’ya yeni bir umut aşıladı.”
Moskova Budapeşte'de çuvalladı
Ukraynalı milletvekili Mykola Kniazhytskiy, Facebook’ta Rusya’nın AB’deki en sadık müttefikini kaybettiğini belirtiyor:
“Orbán hükümeti, Rus siyaset teknologları sayesinde kendi ülkesinde bir tür ‘küçük Rusya’ kurabileceğini sanıyordu - ama hiç şaşırtıcı olmayan bir şekilde bunu başaramadı. Rusya, fiilen Macaristan’da kaybetti: Bundan böyle yaptırımların muafiyet listelerinde oligarklarına yer sağlayamayacak, siyasileri petrol indirimleriyle satın alamayacak ya da gizli kaynaklardan hassas bilgiler elde edemeyecek.”
AB'nin mazereti kalmadı
La Stampa uyarıyor:
“AB için bugün en büyük risk, tehlikenin bertaraf edildiğine ve gerici dalganın dindiğine inanmak olur. ... Şüphesiz ki Moskova’nın Brüksel’deki Truva atı olmadan, Rusya’ya karşı 20. yaptırım paketini kabul etmek ve Ukrayna için 90 milyar avroluk krediyi serbest bırakmak daha kolay olacaktır. Ancak AB’nin stratejik özerkliğine yönelik daha ileri adımlar atılması elzem olmayı sürdürüyor. Dün akşamdan bu yana, Avrupalı devlet ve hükümet liderleri eylemsizliklerini haklı çıkarmak için artık Macaristan’ın vetosunun arkasına saklanamazlar. ”
Capcanlı bir demokrasi
Kurier, sesinin bastırılmasına izin vermeyen eleştirel kamuoyunun önemini vurguluyor:
“Orbán, iktidardaki 16 yılında bağımsız basının ve medeni cesaretin nefesini tamamen kesmeyi başaramadı. Seçim kampanyası tam da bunu gösterdi. ... Macaristan’daki eleştirel medya, en elverişsiz koşullar altında boyun eğmezliğini ve sorumluluk bilincini kanıtladı. ... Orbán eleştirel kamuoyunu susturamadı, tam tersine. Kamuoyu o kadar güçlü ki, Magyar dahi bağımsız basınla ancak yarım ağızla konuşuyor. Macaristan demokrasisi nadiren bugünkü kadar canlı olmuştur.”
Gücün cazibesi büyük
Hvg, bu bariz seçim zaferinin doğurabileceği risklere dikkat çekiyor:
“Péter Magyar, Orbán’ın bugüne değin sahip olduğundan daha büyük bir meclis grubunu arkasına alarak ülkeyi yönetebilir. Üçte iki çoğunluğa dayanan yetkisi, hiçbir kısıtlamaya toslamadan sistemi değiştirmesine olanak tanıyor. ... Peki Péter Magyar, gücün cazibesine karşı koyabilecek mi? Pazar akşamı, başarı sarhoşluğu içinde bunun sözünü verdi. Fakat, ülkeyi yönetmek zora girdiğinde dahi kendi hareket alanını kısıtlayacak denge ve denetleme mekanizmalarını kurmayı ve korumayı başarabilecek mi? Yağmalanmış devlet kasası, sürdürülemez sosyal kayırmacılık sistemi ve karşılanamaz beklentiler bir yana, değişen dünya düzeni yeni kabineyi eşi benzeri görülmemiş zorluklarla karşı karşıya bırakacak.”
Artık Babiš ve Fico'nun işi zor
Respekt, Macaristan’daki seçim sonucunun komşu ülkelerdeki Orbán yandaşı iktidarlar için nahoş bir mesaj taşıdığı görüşünde:
“Batı ve Orta Avrupa’da otoriter eğilimlere karşı çıkanlar yeniden güç kazanacak. Magyar bir kurtarıcı değil, o da pek çok konuda şüphesiz Batı Avrupa’dan farklı davranacak. Ancak yine de imkânsızı başararak otoriter Viktor Orbán’ı mağlup etti. Bu mesaj şimdi Avrupa’nın dört bir yanına yüksek sesle yayılacak. Geçmişe bel bağlayanlar için bunu görmezden gelmek mümkün değil: Çek hükümetinde pek çoklarını derin bir endişe sardı. Komşu Slovakya’da da hükümet çevrelerinde tam anlamıyla panik patlak vermiş olmalı.”